Wspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym.
Rozwój mowy dziecka jest bardzo długotrwałym i złożonym procesem, który składa się z kolejnych, następujących po sobie etapów i kształtuje się w ciągu kilku lat. Początek tego procesu ma miejsce już w pierwszym roku życia, kiedy dziecko zaczyna rozumieć pewne wypowiedzi swego rozmówcy z jednej strony, z drugiej świadomie i celowo zaczyna komunikować się z otoczeniem.
Wiek przedszkolny to okres swoistej mowy dziecięcej (od 3-5,6 roku życia).
Dziecko 3-letnie potrafi porozumieć się z otoczeniem, mowa jego jest już w pewnym stopniu ukształtowana. Nie znaczy to jednak, że jest bez błędów i że jej rozwój nie odbywa się w dalszym ciągu.
Mowa dziecka daleka jest od doskonałości. Wyrazy są poskracane, głoski poprzestawiane, grupy spółgłoskowe – uproszczone. Występują zlepki wyrazów oraz liczne błędy językowe i gramatyczne.
Dziecko 3-letnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski, tak ustne, jak
i nosowe: a, o, e, u, i, y, ą, ę, chociaż w mowie jego mogą występować odstępstwa, np. zamiana samogłosek: a = o, e = a, i=y. Jest to związane z niewykształconą sprawnością narządów artykulacyjnych. Powinny występować również spółgłoski twarde i zmiękczone: m, mi, b, bi, p, pi, f, fi, w, wi, ś, ć, ź, dź, ń, k, g, ki, gi, ch, t, d, n, l, li, j, ł.
W tym wieku pojawiają się u części dzieci głoski: s, z, c, dz, a nawet sz, ż, cz, dż.
Dziecko zaczyna odróżniać dźwięki s, z, c, dz od ich miękkich odpowiedników . Jednak bardzo często mowę dziecka 3-letniego cechuje zmiękczanie głosek s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, które wymawiane są jako ś, ź, ć, dź. R może być wymawiane jak j lub l, zamiast f występuje ch i odwrotnie.
Wymowa dziecka 4- letniego różni się pod względem dźwiękowym. Utrwalają się takie głoski jak: s, z, c, dz. Dziecko nie powinno już wymawiać ich jak: ś, ź, ć, dź, Może pojawić się się głoska r lub nadal zamieniane jest na l i głoski sz, ż, cz, dż, choć dziecko jeszcze zamienia je na s, z, c, dz lub ś, ź, ć, dź. Dobrze różnicowane są głoski f:h.
Mowa dziecka 5-letniego jest już w zasadzie ukształtowana dźwiekowo. Głoski sz, ż, cz, dż, które pojawiały się w czwartym roku życia, utrwalają się w mowie potocznej. Dziecko potrafi je poprawnie powtórzyć. Głoska r powinna być wymawiana, ale często pojawia się dopiero w tym okresie.
Jak dbać o prawidłowy rozwój mowy dziecka?
- Dostarczając prawidłowych wzorców mowy - słuchanie jest pierwszym etapem rozwoju mowy
- Motywując dziecko do mówienia przez częste rozmowy z nim. Starajmy się przy tym mówić prostymi zdaniami używając znanych dziecku słów.
- Stosując tzw. "kąpiel słowną", która polega na mówieniu o wszystkim, co dziecko otacza. Wykorzystujemy do tego zwykłą codzienną aktywność. Wykonując daną czynność opowiadamy o niej np. "Robię zupę, a teraz obieram warzywa. Popatrz pietruszka jest biała...".Mówimy o tym, co dzieje się tu i teraz. Nie przesadzajmy jednak, by nie zalewać dziecka nadmiarem słów.
- Nie przerywając dziecku i pozwalając dokończyć wypowiedź.
- Nie zmuszając a zachęcając do mówienia
- Zapewniając dziecku kontakt z rówieśnikami np. na placu zabaw, w przedszkolu.
- Bawiąc się z dzieckiem w naśladowanie dźwięków otoczenia (wyrazy dźwiękonaśladowcze),
-Opowiadając dziecku proste bajki i historyjki dostosowane do jego możliwości słuchania i wieku.
- Czytając książeczki tak, żeby dziecko nie widziało ilustracji, a potem oglądając razem i nazywając to, co widzimy na ilustracjach
- Ćwicząc z dzieckiem narządy mowy w formie zabawy
- Stosując ćwiczenia oddechowe polegające na dmuchaniu na lekkie przedmioty (np. papierki, piórka, wiatraczek)
- Śpiewając dziecku, powtarzając wierszyki i wyliczanki.
mgr Agnieszka Hajdyła
neurologopeda, oligofrenopedagog